Okul ve Sınav Kaygısı

Bir cümleyle sınav kaygısı

Belirli bir düzeyde gerginlik, sınavda dikkati toplamaya ve harekete geçmeye yardım eder. Sınav kaygısı ise bu gerginliğin öğrenciyi taşıyamayacağı bir ağırlığa ulaşmasıdır: Çalışırken odaklanamamak, sınav günü yaklaştıkça uykuların kaçması, sınav sırasında bildiklerini hatırlayamamak. Okul kaygısında ise yalnızca sınavlar değil, sınıfta söz almak, öğretmenin soru sorması ya da okula gitmek bile yoğun bir sıkıntı yaratabilir. Her iki durumda da çalışma, öğrencinin kaygıyı tanımasına ve onu yönetmesine odaklanır.

Bu cümleler size tanıdık geliyor mu?

• Evde bütün soruları çözüyorum, sınavda kafam bomboş kalıyor.
• Sınav sabahı midem bulanıyor, kahvaltı yapamıyorum.
• Masaya oturuyorum, telefonu elime alıyorum, saatler geçiyor.
• Deneme sonuçlarım kötü gelince günlerce kendime gelemiyorum.
• Ailemi hayal kırıklığına uğratmaktan çok korkuyorum.
• Pazar akşamları okul düşüncesiyle içim daralıyor.

Kaygı üç yerde kendini gösterir. Bedende çarpıntı, terleme, mide bulantısı, baş ağrısı ve uykusuzluk görülür. Düşüncede "kesin kazanamayacağım", "herkes benden iyi" ya da "bu sınav hayatımı belirleyecek" gibi felaket senaryoları belirir. Davranışta ise çalışmayı erteleme, sınavdan önce sürekli tekrar etme ya da okula gitmemek için bahaneler bulma öne çıkar.

Görüşme odasında neler oluyor?

Görüşmeler öğrencinin yaşına göre düzenlenir. İlkokul ve ortaokul öğrencileriyle çalışmalarda ebeveynlerin katılımı daha fazladır; lise öğrencileriyle ise görüşmelerin büyük kısmı bireysel yapılır. Seanslarda kaygının döngüsü birlikte çıkarılır, nefes ve kas gevşetme gibi bedeni sakinleştiren teknikler öğrenilir, sınava dair felaket düşünceleri daha dengeli düşüncelerle sınanır. Gerektiğinde sınav ortamı seansta canlandırılarak kaygıyla yüzleşme çalışması yapılır.

İlk üç görüşmenin haritası

Birinci görüşme: Öğrenci ve ailesiyle birlikte başlar. Kaygının ne zaman başladığı, hangi derslerde ve durumlarda arttığı, okul başarısı ve günlük düzen konuşulur.

İkinci görüşme: Öğrenciyle bireysel yapılır. Öğrencinin kendi hedefleri, çalışma alışkanlıkları ve kaygı anında aklından geçenler ele alınır.

Üçüncü görüşme: Somut bir plan hazırlanır: hangi becerilerin öğrenileceği, haftalık çalışma düzeninin nasıl kurulacağı ve ilerlemenin nasıl izleneceği.

Çalışma düzeni ve erteleme

Erteleme çoğu zaman tembellikten değil, kaygıdan kaynaklanır: Masaya oturmak başarısızlık korkusunu hatırlattığı için öğrenci farkında olmadan kaçınır. Çalışmada büyük hedefler yerine kısa ve net bloklar önerilir; örneğin yirmi beş dakikalık bir çalışmanın ardından beş dakikalık mola. Telefonun çalışma odasının dışında bırakılması, günün aynı saatlerinde çalışılması ve her günün sonunda yapılanların kısa bir listesinin tutulması, hem verimi hem de öz güveni artırır.

Sınav anında kullanılacak teknikler

Sınav sırasında kaygı yükseldiğinde kullanılabilecek basit yöntemler seanslarda önceden çalışılır: Nefesi verişte biraz uzatmak, kalemi bir an bırakıp avuçları sıraya yaslamak, bir soruda iki dakikadan fazla kalındıysa ona küçük bir işaret koyup ilerlemek ve kendine “önümdeki soru, sadece o” demek bunlardan birkaçıdır. Bu teknikler deneme sınavlarında defalarca uygulanarak otomatik hâle getirilir.

Okula gitmek istememe

Bazı çocuklar ve gençler okula gitmeyi tamamen reddedebilir. Bunun arkasında ayrılık kaygısı, sosyal kaygı, akran zorbalığı ya da öğrenme güçlüğü olabilir. Evde kalmasına izin verilen her gün, ertesi gün okula dönmeyi daha da zorlaştırır. Bu nedenle nedenin belirlenmesi, okul rehberlik servisiyle iş birliği yapılması ve kademeli bir dönüş planının hazırlanması gerekir.

Sınavdan önceki son hafta

Son hafta yeni konu öğrenme zamanı değil, düzeni koruma zamanıdır. Uyku ve uyanma saatlerinin sınavın başlayacağı saate göre ayarlanması, ağır ve alışılmadık yemeklerden kaçınılması, kafeinin artırılmaması önerilir. Sınav günü için hazırlanacak çanta, kimlik ve kalemler bir gün önceden kapının yanına konur; yola ne zaman çıkılacağı planlanır. Son akşam uzun tekrarlar yerine kısa bir yürüyüş ve erken yatmak, ertesi sabah zihnin daha berrak olmasını sağlar.

Ailenin tutumu

Ailenin sınavlara yüklediği anlam, öğrencinin kaygı düzeyini doğrudan etkiler. Sürekli puan ve sıralama konuşmak, başka çocuklarla karşılaştırmak ve "her şey bu sınava bağlı" mesajı vermek kaygıyı artırır. Bunun yerine çabayı takdir etmek, deneme sonuçlarını bir öğrenme fırsatı olarak ele almak ve öğrencinin dinlenmesine, uyumasına ve arkadaşlarıyla vakit geçirmesine alan tanımak önerilir. Ailelerle yapılan görüşmelerde bu konular ayrıca ele alınır.

Ne kadar sürer, nereden anlarız?

Sınav kaygısına yönelik çalışmalar genellikle sekiz ile on iki seans sürer; sınav dönemine yakın aylarda seanslar sıklaştırılabilir. Çalışmaya oturmanın kolaylaşması, deneme sınavlarında bildiklerini daha rahat hatırlayabilme, sınav öncesi uykunun düzelmesi ve kötü bir sonucun ardından daha çabuk toparlanma ilerlemenin işaretleridir.

Psikiyatri desteği gereken durumlar

Öğrenci haftalardır okula gidemiyorsa, sınav dışında da sık sık panik atak yaşıyorsa, derslerle birlikte arkadaşlarından ve hobilerinden de uzaklaştıysa ya da dikkatini toplayamaması ilkokul yıllarından beri sürüyorsa, bir çocuk ve ergen psikiyatristinin de görüşü alınmalıdır.

Konya'da sınav kaygısı randevusu

Okul ve sınav kaygısı için randevu formunda görüşmenin kimin için olduğunu işaretleyin. Sizi arayarak öğrencinin yaşına ve sınav takvimine uygun bir görüşme planı oluştururuz.

Sık sorulan sorular