Oyun Terapisi

Bir cümleyle oyun terapisi

Yetişkinler sıkıntılarını konuşarak anlatır; çocuklar ise oynayarak. Oyun terapisi bu doğal dili kullanır. Özel olarak düzenlenmiş bir oyun odasında, eğitimli bir psikologla birlikte geçen seanslarda çocuk; korkularını, öfkesini, kıskançlığını ya da yaşadığı bir değişikliği oyuncaklar aracılığıyla dışa vurur. Psikolog oyunu izler, oyuna eşlik eder ve çocuğun duygularını onun anlayabileceği basit cümlelerle adlandırır. Oyun terapisi en çok üç ile on iki yaş arasındaki çocuklarla kullanılır.

Bu cümleler size tanıdık geliyor mu?

• Çocuğum kardeşi doğduktan sonra bebek gibi davranmaya başladı.
• Küçük bir hayır karşısında yerlere atılıp ağlıyor.
• Geceleri tek başına uyuyamıyor, sürekli kâbus görüyor.
• Okulda arkadaşlarıyla oynamıyor, hep kenarda kalıyor.
• Boşanmamızdan sonra çok içine kapandı.
• Tuvalet eğitimini tamamlamıştı ama yeniden altını ıslatmaya başladı.

Öfke nöbetleri, ayrılık kaygısı, korkular, uyku sorunları, kardeş kıskançlığı, anne baba ayrılığı, taşınma, okul değişikliği, hastane deneyimleri ve yakın bir kaybın ardından görülen davranış değişiklikleri oyun terapisinin başlıca çalışma alanlarıdır.

Oyun odasında neler oluyor?

Oyun odasında her oyuncağın bir amacı vardır. Bebek evi ve aile figürleri ev içindeki ilişkileri canlandırmaya, kum havuzu ve minyatürler bir hikâye kurmaya, kuklalar söylemesi zor olanı bir başkasının ağzından söylemeye, boyalar ve oyun hamuru duyguları şekle dökmeye yardım eder. Doktor çantası, hayvan figürleri, arabalar ve bloklar da odanın vazgeçilmezleridir.

Çocuk merkezli yaklaşımda çocuk neyle ve nasıl oynayacağına kendisi karar verir; psikolog onun oyununu izler ve yansıtır. Daha yönlendirici yaklaşımlarda ise psikolog belirli bir konuyu çalışmak için oyun önerir: Örneğin hastaneye yatacak bir çocukla oyuncak doktor setiyle muayene oynamak gibi. Hangi yaklaşımın kullanılacağı çocuğun yaşına ve başvuru nedenine göre belirlenir.

İlk üç görüşmenin haritası

Birinci görüşme: Yalnızca anne ve babayla yapılır. Çocuğun gelişim öyküsü, aile yaşamı, başvuru nedeni ve evde denenen yöntemler konuşulur. Çocuğa terapiye gelişini nasıl anlatabileceğiniz birlikte planlanır.

İkinci görüşme: Çocuk oyun odasıyla tanışır. Bu görüşmenin amacı çocuğun kendini güvende hissetmesi ve psikologla bir bağ kurmasıdır; çoğu zaman yalnızca oynanır.

Üçüncü görüşme: Psikolog, çocuğun oyunlarında öne çıkan temaları gözlemlemeye başlar. Gerekirse öğretmenden yazılı görüş istenir.

Anne babayla yapılan görüşmeler

Oyun terapisi yalnızca çocukla yürütülmez. Yaklaşık her dört ya da beş seansta bir anne babayla ayrı bir görüşme yapılır. Bu görüşmelerde çocuğun oyunlarında gözlenenler, çocuğun gizliliğine saygı gösterilerek genel hatlarıyla paylaşılır ve evde uygulanabilecek öneriler konuşulur. Ebeveynlerin kendi zorlandıkları anları anlatabilmesi de bu görüşmelerin önemli bir parçasıdır.

Seanslar arası küçük görevler

Aileye çoğunlukla haftada birkaç kez, on beş yirmi dakikalık "özel oyun zamanı" önerilir. Bu sürede telefon kapatılır, oyunu çocuk yönetir; anne ya da baba soru sormadan, öğretmeden ve düzeltmeden yalnızca eşlik eder. Çocuğun ne yaptığını yüksek sesle betimlemek ("Kuleyi daha da yükseltiyorsun") ve duygularını adlandırmak ("Yıkılınca kızdın") temel becerilerdir. Bu kısa zamanlar, çocukla ebeveyn arasındaki bağı belirgin biçimde güçlendirir.

Ne kadar sürer, nereden anlarız?

Oyun terapisi genellikle haftada bir, kırk beş dakikalık seanslarla yürütülür. Pek çok çocukta on iki ile yirmi seans arasında belirgin değişim gözlenir; yaşanan zorluğun niteliğine göre süre uzayabilir. İlerlemenin işaretleri hem oyun odasında hem de evde görülür: Oyundaki temaların değişmesi, örneğin sürekli tekrar eden kaza ya da kavga sahnelerinin yerini kurtarma ve onarım oyunlarına bırakması; evde öfke nöbetlerinin seyrekleşmesi, uykunun düzelmesi, okulda arkadaşlarla oynamaya başlama.

Terapiyi bitirirken

Oyun terapisinin sonu da en az başlangıcı kadar özenle planlanır. Bitişten birkaç seans önce çocuğa kaç görüşme kaldığı somut bir şekilde, örneğin bir takvimde işaretlenerek gösterilir. Son seanslarda çocukla birlikte yolculuğa geri dönülür: İlk geldiğinde neler zordu, şimdi neler kolaylaştı? Böylece ayrılık, çocuk için ani bir kayıp değil, başarıyla tamamlanmış bir süreç olarak deneyimlenir. Aileyle de son bir görüşme yapılır ve ileride zorluklar yeniden belirirse neler yapılabileceği konuşulur.

Oyun terapisinin tek başına yetmediği durumlar

Çocuğun konuşması ya da başkalarıyla etkileşimi yaşıtlarının çok gerisindeyse, yerinde duramaması ve dikkatini toplayamaması okulda ciddi sorunlara yol açıyorsa, kendine zarar veriyor ya da yemek yemeyi reddediyorsa, oyun terapisinin yanında bir çocuk ve ergen psikiyatristinin de değerlendirme yapması gerekir. Gelişimsel bir sorundan kuşkulanıldığında ayrıntılı gelişim değerlendirmesi de istenebilir.

Başlamadan önce üç küçük hazırlık

1. Çocuğunuzdaki değişikliği ilk ne zaman fark ettiğinizi ve hangi ortamlarda belirginleştiğini kısaca yazın.
2. Varsa öğretmen görüşlerini, önceki değerlendirme raporlarını ve sağlık bilgilerini yanınıza alın.
3. Seans saatini çocuğunuzun yorgun ya da aç olmayacağı bir zamana denk getirmeye çalışın.

Konya'da oyun terapisi randevusu

Oyun terapisi için randevu formunda görüşmenin "Çocuğum" için olduğunu işaretleyin. Sizi arayarak önce anne babayla yapılacak ilk görüşmenin zamanını belirleriz.

Sık sorulan sorular