Bir cümleyle EMDR
EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme), zihnin takılıp kaldığı bir anıyı, göz hareketleri ya da sağlı sollu dokunuşlar gibi iki yönlü uyarımlar eşliğinde yeniden ele alarak o anının bugünkü yükünü hafifletmeyi amaçlar. Anı silinmez; ancak hatırlandığında eskisi kadar canlı, korkutucu ya da utandırıcı gelmemeye başlar. Yöntem, travma sonrası stres bozukluğu için uluslararası kılavuzlarda önerilen tedaviler arasındadır.
Bu cümleler size tanıdık geliyor mu?
- Yıllar önce olan bir olay hâlâ dün olmuş gibi gözümün önüne geliyor.
- Bir kazadan sonra arabaya binerken kalbim çarpıyor.
- Belirli bir koku ya da ses beni bir anda o güne götürüyor.
- Mantığım geçtiğini söylüyor ama bedenim hâlâ alarmda.
- O olaydan sonra kendime dair kötü bir inanç yerleşti.
- Uykumda aynı kâbusu tekrar tekrar görüyorum.
Kaza, deprem, ani kayıp, saldırıya uğrama, doğum sırasında yaşanan zorluklar, okulda maruz kalınan aşağılanma ya da çocuklukta yaşanan ihmal gibi deneyimler EMDR ile çalışılan başlıca konulardır. Tek bir sarsıcı olayla ilgili yakınmalarda sonuç genellikle daha hızlı alınır.
EMDR odasında neler oluyor?
EMDR sekiz aşamadan oluşur: öykünün alınması, hazırlık, hedef anının değerlendirilmesi, duyarsızlaştırma, olumlu inancın yerleştirilmesi, beden taraması, kapanış ve bir sonraki seansta yeniden değerlendirme. İşleme seanslarında sizden anının en rahatsız edici karesini, o kareyle birlikte gelen olumsuz düşünceyi ve bedeninizde nerede bir şey hissettiğinizi bulmanız istenir. Ardından psikolog kısa uyarım setleri başlatır; her setin sonunda aklınıza ne geldiğini birkaç kelimeyle söylersiniz.
Rahatsızlığın şiddeti 0 ile 10 arasında bir ölçekle izlenir. Hedef, anı düşünüldüğünde bu puanın sıfıra ya da sıfıra çok yakın bir düzeye inmesidir. Ardından "elimden geleni yaptım" ya da "artık güvendeyim" gibi daha gerçekçi bir inancın ne kadar doğru hissettirdiği 1 ile 7 arasında puanlanır ve güçlendirilir.
İki yönlü uyarım neden işe yarıyor?
EMDR'nin etki mekanizması hâlâ araştırılmaktadır. En güçlü açıklamalardan biri çalışma belleğiyle ilgilidir: Zihin aynı anda hem bir anıyı tutmaya hem de gözleri sağa sola hareket ettirmeye çalıştığında, anının canlılığı ve duygusal yoğunluğu azalır. Anı bu daha soluk hâliyle yeniden kaydedildiğinde, sonraki hatırlamalarda da daha az sarsıcı gelir. Uyarımın hızı, süresi ve türü, işlemenin seyrine göre psikolog tarafından ayarlanır.
İlk üç görüşmenin haritası
Birinci görüşme: Yakınmalarınız, yaşadığınız olay ya da olaylar ve bugün hayatınızı nasıl etkiledikleri konuşulur. EMDR'nin sizin için uygun olup olmadığı değerlendirilir.
İkinci görüşme: Hazırlık aşamasıdır. Zor bir duygu yükseldiğinde kullanabileceğiniz sakinleşme yolları öğretilir; zihninizde huzurlu bir yer canlandırma ve nefesle bedeni yatıştırma bunların başında gelir. Uyarım biçimi denenir: göz hareketleri, dizlere dokunuş ya da kulaklıktan gelen sesler.
Üçüncü görüşme: Üzerinde çalışılacak anıların listesi çıkarılır ve sıralanır. Hazır olduğunuzda ilk işleme seansına geçilir; bu bazen üçüncü, bazen daha sonraki bir görüşmede olur.
Seanslar arası küçük görevler
İşleme seanslarından sonraki birkaç gün boyunca zihin çalışmaya devam edebilir; yeni anılar, rüyalar ya da beklenmedik duygular ortaya çıkabilir. Bunları kısa notlarla kaydetmeniz ve bir sonraki seansa getirmeniz istenir. Hazırlık aşamasında öğrendiğiniz sakinleşme alıştırmalarını her gün birkaç dakika tekrarlamak, gerektiğinde bu yollara kolayca ulaşmanızı sağlar.
Ne kadar sürer, nereden anlarız?
Tek bir olaya bağlı yakınmalarda üç ile sekiz işleme seansı çoğu zaman belirgin bir rahatlama sağlar. Çocukluktan gelen, tekrarlayan ve birbirine bağlı deneyimlerde süreç aylarca sürebilir. İlerlemenin işaretleri şunlardır: anının kendiliğinden akla gelme sıklığının azalması, tetikleyicilerle karşılaşıldığında bedenin daha az alarma geçmesi, uykunun düzelmesi ve kendinize dair cümlelerin yumuşaması. İşlenen her anı, bir sonraki seansta 0–10 ölçeğiyle yeniden kontrol edilir.
Önce dengeleme gerektiren durumlar
Bazı durumlarda doğrudan anı işlemeye geçilmez; önce güvenlik ve dengeleme üzerinde çalışılır. Sık sık kendini bedeninden kopmuş gibi hissetmek, zamanı kaybetmek, yoğun alkol ya da madde kullanımı, kendine zarar verme davranışı ve hayatın şu anda süren ciddi bir tehdit içermesi bunlara örnektir. Göz hareketleri yerine dokunuş ya da ses kullanılması gereken durumlar da ilk görüşmede belirlenir. Ağır uykusuzluk ya da derin bir çökkünlük eşlik ediyorsa, terapiye bir psikiyatri muayenesinin eklenmesi önerilir.
Başlamadan önce üç küçük hazırlık
- Seans gününe yoğun bir toplantı ya da önemli bir iş koymamaya çalışın; işleme seanslarından sonra dinlenmek iyi gelir.
- Kontakt lens kullanıyorsanız göz hareketleri sırasında rahatsızlık olabilir; gözlüğünüzü yanınıza alın.
- Kullandığınız ilaçları ve sağlık sorunlarınızı ilk görüşmede paylaşın.
Konya'da EMDR randevusu
EMDR için randevu formunu doldurduğunuzda sizi telefonla arar, uygun bir görüşme zamanı belirleriz. İlk görüşme EMDR'nin size uygun olup olmadığını birlikte değerlendirdiğimiz bir tanışma görüşmesidir; işleme seanslarına hazır olduğunuzda geçilir.
Sık sorulan sorular
EMDR hipnoz mudur?
Hayır. Seans boyunca tamamen uyanıksınız, ne olduğunun farkındasınız ve istediğiniz an durdurabilirsiniz.
Anıyı tekrar yaşamak beni daha kötü yapar mı?
İşleme sırasında duygular kısa süreliğine yükselebilir; ancak seans her zaman sakinleşme alıştırmalarıyla kapatılır ve süreç sizin hızınızda ilerler.
Çocuklarla EMDR yapılabilir mi?
Evet. Çocuklar için yöntem yaşa uyarlanır; oyun, çizim ve kısa uyarım setleri kullanılır.
